Nella Larsen – Το Περασμα

Πρωτότυπος τίτλος: Nella Larsen – The Passing (1929)

Εκδόσεις Έρμα

Μετάφραση: Νίκος Κατσιαούνης

Έτος ελληνικής έκδοσης:

Σελίδες: 196

ΣΥΝΟΨΗ

Η Αϊρίν Ρέντφιλντ και η Κλερ Κέντρι είναι δύο ελαφρά έγχρωμες Αφροαμερικανίδες που μπορούν να “περάσουν” για λευκές. Η Αϊρίν ζει μια σχετικά σταθερή ζωή στο Χάρλεμ, παντρεμένη και με οικογενειακές υποχρεώσεις, ενώ η Κλερ έχει επιλέξει να ζήσει ως λευκή, εγκαταλείποντας την κοινότητα της, αφού έχει παντρευτεί έναν λευκό πλούσιο ρατσιστή άνδρα. Η επανεμφάνιση της Κλερ στη ζωή της Αϊρίν αναστατώνει τη ρουτίνα της, φέρνοντας στην επιφάνεια κρυφές σκέψεις, αμφιβολίες και καταπιεσμένες επιθυμίες. Η σχέση τους είναι γεμάτη ένταση, αμφισημία και μια σχεδόν ανεξιχνίαστη έλξη, που προκαλεί στην Αϊρίν συναισθηματική σύγχυση.

----------------------------

Η Nella Larsen είναι μιγάδα συγγραφέας (Δανή μετανάστρια μητέρα / αφροαμερικάνος πατέρας, πιθανότατα μετανάστης από την Καραϊβική) που έζησε μεγάλο μέρος της ζωής της στο Χάρλεμ σε μια εποχή έντονων φυλετικών ζυμώσεων. Το Πέρασμα (1929) θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα μυθιστορήματα της αφροαμερικανικής λογοτεχνίας του 20ού αιώνα και ένα εξαιρετικό δείγμα του αμερικανικού μοντερνισμού. Συγκαταλέγεται στο κέντρο της Αναγέννησης του Χάρλεμ.

Η ιστορία εστιάζει σε δύο ελαφρά έγχρωμες μαύρες γυναίκες, την Αϊρίν Ρέντφιλντ και την Κλερ Κέντρι, οι οποίες μπορούν να “περάσουν” (pass, εξ ου και ο τίτλος) για λευκές. Οι διαφορετικές επιλογές τους σχετικά με αυτό το πέρασμα καθορίζουν τη μοίρα τους. Η νουβέλα εξερευνά με ευαισθησία πώς τα στερεότυπα και οι κοινωνικές νόρμες καθορίζουν την ζωή των χαρακτήρων. Η πρακτική του passing λειτουργεί ως μεταφορά για τον τρόπο που η κοινωνία διαμορφώνει την ταυτότητα.

Παραπέμπει στο μοτίβο της «τραγικής μουλάτας», το οποίο όμως η Larsen εμπλουτίζει (σήμερα ο όρος έχει -απ’ όσο γνωρίζω- υποτιμητικό χαρακτήρα). Η τραγική μουλάτα (tragic mulatta, ισπ. mulata < mule, ημίγονος) είναι λογοτεχνικό στερεότυπο του 19ου αιώνα: κάποια μικτής φυλετικής καταγωγής μπορεί να περάσει για λευκή, αλλά καταλήγει δυστυχισμένη, επειδή δεν ανήκει πλήρως σε καμία από τις δύο φυλές. Συνήθως παρουσιάζεται ως θύμα της κοινωνίας. Η Κλερ θυμίζει έντονα αυτή τη φιγούρα, όμως η Larsen δε την παρουσιάζει απλώς ως παθητικό θύμα. Αντίθετα, η Κλερ είναι ενεργή και ριψοκίνδυνη επιλέγοντας συνειδητά το passing. Η τραγικότητά της δεν προκύπτει από τη φυλή, αλλά από την ψυχολογική της σύγκρουση, την επιθυμία για κοινωνική άνοδο και την ανάγκη να ανήκει κάπου. Έτσι, το έργο δεν αναπαράγει απλώς το στερεότυπο της τραγικής μουλάτας, αλλά το κάνει πιο σύνθετο και αμφίσημο ως μια ψυχολογική πραγματεία περί ταυτότητας και επιθυμίας. Και με την ευκαιρία: το επίμετρο της Judith Butler είναι πολύ κατατοπιστικό.

Μάλιστα, η ταυτότητα εδώ δεν έχει να κάνει αποκλειστικά με τη φυλετική καταγωγή, αλλά απλώνεται στην κοινωνική θέση και τη σεξουαλικότητα. Το Πέρασμα θίγει (το 1929) θέματα διπλής ταυτότητας, καλά κρυμμένης από τη δημόσια σφαίρα και το κοινωνικά αποδεκτό, καθώς και την καταπιεσμένη επιθυμία, την υπόρρητη ερωτική έλξη μεταξύ δύο γυναικών που βρίσκει διέξοδο μέσω της απώθησης. Συνεπώς, δεν είναι απλά μια ιστορία μόνο για φυλετικά ζητήματα, αλλά μια ανθρώπινη ιστορία για το πώς διαμορφώνουμε και αντιμετωπίζουμε τις κοινωνικές μας μάσκες, τα όρια και τις επιθυμίες μας. Μια ιστορία πολύ μπροστά από την εποχή της.

Η Larsen γράφει με λιτό, εσωστρεφή τρόπο. Καταγράφει περισσότερο τις σκέψεις και τις αμφιβολίες των χαρακτήρων. Έτσι, η ιστορία έχει περισσότερο ψυχολογικό βάθος και λιγότερη εξωτερική πλοκή, με πλούσια εικονοποιία και μετρημένο ρυθμό. Το κάπως ανοιχτό τέλος αφήνει ενδεχόμενα και ερμηνείες στον αναγνώστη.

ΝΑ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΩ; Ναι. Δείχνει μια πλευρά της κοινωνικής ιστορίας που πιθανόν να αγνοείς πλήρως.